lunes, 7 de enero de 2019

Hirian


Abenduaren 21ean




Iritsi naiz
etxean nago
orain honetan
hemen honetan
sendoa naiz
librea naiz
azkenekoan daukat 
erdigunea

(Thich Nhat Hanh)

sábado, 8 de septiembre de 2018

EUROPA A MIS PIES


  Pasa den apirilaz geroztik --Ukraniako Khemelnytskyi hiritik abiatu nintzenetik-- Europan barrena egindako bidea duzue irudian. Errumanian eta Bulgarian 2003-4 urteetan izan nintzen aurreneko aldiz eta dexente aldatuta aurkitu ditut oraingo honetan, Errumania batez ere. Grezia oso ustekabe atsegina izan da, ikaragarri gustatu zait, Peloponesoko penintsula lehenik eta behin. Albaniara eta behinola Yugoslavia handia osatu zuten zatitxoetara (eta hango historiara) hurbiltzea oso interesgarria izan da. Italia iparraldea eta Dolomita mendien gorabehera ederrak etorri dira gero  eta Suitzan nago egun hauetan. Espainiako hegoalderantz eta Portugalerantz noa hurrena Frantzian edo Italian barrena. Euskal Herria da azken helmuga eta nire sorterrira, Vitoria-Gasteizera, bizikleta alboan dudala iritsi nahi nuke Gabonak baino lehen. Lehen aldia izango da hiri urrun hartara bizikleta gainean hurbiltzen naizena.

sábado, 14 de abril de 2018

ADIO KHMELNYTSKYI


Bi hilabeteko parentesiaren ostean eta negua atzean utzita bihar esango diot agur hiri honi eta errepidera bueltatu. Ikasleekin, irakasleekin eta eskola honetako gainerako langileekin gaur eduki dut azkeneko hartu-emana. Denbora ona izan da, eta interesgarria, hemen pasatutakoa. Errumaniarantz noa, muga berrehun kilometro pasatxo hegoaldera daukat, gertu samar, eta Errumanian sartutakoan ere norabide horri heltzea da nire asmoa, zuzen hegoalderantz Errumanian eta Bulgarian barrena Mazedoniaraino. Handik aurrera.... ikusiko dugu.


Udaberria ospatzen, negua luzea izan da-eta. Nagoen hiri honetatik ez oso urrun jaio zen Svetlana Aleksievitx idazlea, "Gerrak ez du emakume aurpegirik" liburu ederraren egilea.














Azken agurrak eta argazkiak ikasle eta irakasleekin. Irudiko horietatik lau gaztelaniazko ikasleak dira eta bi euskerazko taldean ere badaude.

domingo, 18 de marzo de 2018

KHMELNYTSKYI


Khmelnytskyi Ukrania ekialdeko hiria da, hiri ertain bat, Gasteizek adina biztanle omen dituena, itxuraz lasaia eta aparteko bereizgarririk gabea, egunerokotasunaren bideei pauso arrunt eta txikiekin ekiten diena, maitagarria, aspergarria, txikiegia... (bertakoek diote). Oinezkoentzako kale luze bat dauka erdialdean; zenbait parke --horietako bat, handienetakoa eta nik noizean behin ibiltzen dudana, ibaiari aintzira itxura ematen dion zabalgune baten ertzean--; soziedade filarmoniko bat; neurrien harroagatik, edo darion hoztasunagatik, nik "sobietarra" esaten diodan enparantza (edo hutsune) soil bat udaletxearen aurrean; II. Mundu Gerrako oroigarriren bat edo beste.... Khmelnytskyik ez du turistarik erakartzeko ageriko meriturik, beharbada gogorik ere ez, eta inoiz kanpotar batekin egokitzen bazara hemengo kaleetan, dendetan, tabernaren bateko gau giroan, edo asteburuko musika kontzertuan, oso daitekeena da arrotz hori hizkuntza irakaslea izatea. Izan ere, hizkuntza eskola ugari dago hiri honetan. Khmelnytskyitarrek (khmelnytskyitar batzuek, behinik behin) hizkuntzak ikasi nahi dituzte eta behin horretara jarriz gero ez dira inondik inora ikasle epelak edo makalak: nekez emango dute amore edo erdibidean gelditu, eta behin helburua lortu eta gero (dotore eta erraz menperatzea dena delako hizkuntza) hurrenari ekingo diote lasai asko: ez, ez da harrigarria dagoeneko bi edo hiru hizkuntza ondo ikasi duten ikasleak topatzea eskola hauetako ikasgeletan.   

Otsailaren 5ean igo bizikletara eta agur esan nion Odesari, nire begiko hiri eder kuttunari; 15ean iritsi nintzen Khmelnytskyira eta geroztik nago hiri honetan. Irakasle ni ere, lanbide zaharrari ostera helduta. Bai, duela 25en bat urte ibili nintzen azkenekoz euskaltegi bateko pasilloetan, klase batetik bestera, fotokopiak eta liburuak besapean, helduz osatutako ikastalde baten aurrean... eta halaxe nabil berriz egunotan. Gaztelania irakasten dut eta nire erdaltegia euskaltegi ere bihurtu da atzoz geroztik: euskarazko talde bat sortu dugu, 7-8 ikasle guztira. Khmelnytskyi, estraineko aldiz beharbada, euskeraz mintzatuko da. Gustura. Iraganeko keinuak berritzen eta gaurkotzen ari naiz eta sentipen ona da. Bai... maite ditut bide hauek ere. Irakaslea naiz... egia ote da? 


Vladimir zaharrak ez du beheratu nahi. Non? Tiraspolen, Transnistriako hiriburuan

Ezkerrean

Chisinau, Moldaviako hiriburua

Oroitzen? gogoetan? (Chisinaun, II.Mundu Gerrako memorialean)
Moldaviarren abegi ona herri txiki batean. Valerio eta Elena dira. Errumaniera, gaztelania eta italiera nahastuz ulertzen genion elkarri
Eta Moldaviatik atzera Ukraniara. Goizeko 9ak Bar herrian, bizikletara igo ta egunari ekiteko ordua.
Udan bezala neguan ere

Otsailaren 15ean Ukranian, Bar eta Derazhnia bitartean. Errepide nagusiak elurrik gabe zeuden baina nire gustukoak horrelatsu
Khmelnytskyiko erdialdea

Bide... gorria?
Khmelnytskyiko OLA hizkuntza eskola. Guztira 13 hizkuntza irakasten dira bertan: ingelesa, gaztelania, txinera, japoniera, alemana, poloniera, frantsesa, latina, turkiera, arabiera, errusiera, ukraniera... eta heldu berri bat, euskera.
Eskolatik gertu parke bat eta ibaia daude. Irudiko bi horiek arrantzan ari dira, izotzean zuloa eginda.
Ez, ez dira ikasle zintzoak, Rodrigo eta Laura baizik: bata Argentinako anarkista irredentoa; bestea Alemaniako antisistema arriskutsua. Mongolian ezagutu genuen elkar orain dela hainbat hilabete eta geroztik beste lautan egin dugu topo munduko bideetan, azkenekoz hementxe bertan, Khmelnytskyin, orain dela gutxi. 

martes, 23 de enero de 2018

Odesa


Galiziako txirrindulari bati duela egun gutxi bidalitako emailaren zatia:

"... al calor me encuentras, sí, aunque al otro lado de las ventanas está nevando un poco ahora mismo. Odesa se llama esta ciudad, hermosa, muy hermosa, sin maquillajes ni artificios, natural, tranquila, amplia... está resultando un amor a primera vista (después de atravesar esa tierra de nadie, que tú también mencionas, que se abre a menudo al llegar a un nuevo país). Bueno, no soy el primero, conocí en Mongolia a una pareja autoestopista argentino-alemana, Rodrigo y Laura, que estaban también fascinados con Ucrania, y que buscan cualquier excusa para volver a este país; andan ahora por Serbia y puede que dentro de pocas semanas nos veamos otra vez aquí (y sería el cuarto reencuentro, ya que después de Mongolia nuestros caminos se cruzaron de nuevo, y casi sin querer, en Kazajstán, Georgia y Armenia). Mi ruta hasta aquí... el comienzo del año me encontró todavía en Irán, pedaleando en el valle del río Aras. Entré al norte de Turquía echando de menos a Irán y a su gente, y ese sentimiento me acompañó durante las dos semanas escasas que pasé en suelo turco, a pesar de las carreteras, en general tranquilas, y de pedalear la mayor parte de los días por paisajes completamente nevados (y, por suerte, soleados también). O sea bonito, ciclismo invernal con su mejor cara (noches muy frías). Bajé a la costa del Mar Negro, a Hopa, un mediodía; sin apenas parar continué y crucé la frontera con Georgia; esa tarde llegué a Batumi y por la noche estaba, casi sin respirar, en el ferry que zarpaba hacia Odesa. Después... tres noches con sus días disfrutando de lujos nunca antes vistos por estos lares: una cabina para mi solo con baño privado y tres comidas al día abundantes y dignas. Me gusta la pereza de los barcos y las pocas alternativas que deja la vida a bordo; durante esos tres días de travesía y balanceo fui un oso aletargado, perezoso y feliz de ello: dormitar, leer, dormitar, leer, bajar al restaurante cuando los altavoces llamaban... hubiera podido seguir así, pensaba, durante semanas. Llegué a Odesa una mañana soleada y friiiiísima. Al día siguiente empezó a nevar y por la noche Odesa parecía el decorado de alguna entrañable película navideña. La nieve se ha ido ya en gran parte. Ayer lució el sol y los odesitas se bañaban en el mar (se sumergían y salían rápidamente) en una celebración festivo-religiosa. ¿Que será de esta ciudad en primavera-verano? Tiene que haber un cambio dramático. Aunque sospecho que no perderá esa salud y levedad que percibo en el aire ahora.

Estoy mirando que opciones hay y puede que rente un miniapartamento por unos días. Ucrania tiene también esas ventajas, imprescindibles para un bum-vagabundo de mi nivel económico: los precios son baratos, y la calidad de lo que recibes buena. Y el día 15 de febrero vuelta al cole (después de más de 20 años). Voy a una ciudad anónima más al norte a enseñar castellano en una escuela de idiomas. Es un intercambio: a cambio recibo alojamiento y clases de ruso. La visa ucraniana es de tres meses. Cuando se agote entraré a Moldavia y continuaré el pedaleo por Europa. Antes de fin de año me gustaría volver sobre la bicicleta (sería la primera vez) a Vitoria-Gasteiz, esa ciudad lejana a la que sigo llamando mía (más por costumbre que por convicción, seguramente).

Y tú otra vez a las puertas de los desiertos... a veces me pregunto cómo fue tu paso por aquellos otros grandes desiertos, los uzbekos y kasakos... De Irán no te voy a contar mucho, aunque es un país para mí fascinante y sobre todo entrañable... nos gustó mucho el tramo entre Isfahán y Yazd, desértico o semidesértico, jalonado con caravanseráis abandonados (uno en realidad). Allí me encontré con muchos ciclistas que iban hacia Omán (en Yazd nos juntamos el día de Navidad unos dieciséis).  Gabi, el chico de Zaragoza con el que pedaleé varias semanas está precisamente ahora en Qeshm. Me cuidaba como a un padre, me obsequiaba con unos desayunos regios por las mañanas (¡huevos fritos con tostadas untadas en aceite de oliva acampando en mitad de la nada!) y me esperaba, cada tanto, con te caliente a orilla de camino. Fue (por eso y otras cosas) un buen reencuentro, ya que nos habíamos conocido brevemente en Zaragoza en unas jornadas sobre cicloturismo en el año 2003. El va hacia el este, hacia Omán y después a la India. 

Y... ¿pensando en África? Creo que sigue siendo el continente más misterioso para nosotros, el que más preguntas e inquietudes nos plantea, también, a veces, el que más expectativas crea. Hace pocos días me preguntaba, me autotanteaba (a veces busco caminos sin fin, no me resigno) si volvería, si quiero volver. La respuesta es no, volvería a muchos lugares pero a África no. Fue una época diferente e inolvidable, y no quiero tocar ese recuerdo que en mí ha dejado ... divagando ahora...

Un fuerte abrazo. Seguimos en contacto. Salud."

Odesako erdialdea duela egun gutxi, Potemkin harmailetatik eta portutik oso gertu. Odesa Ukraniako hirugarren hiririk handiena da (miloi bat biztanle) eta itsasoari gain hartzen dion lautada batean dago kokatua.       
Odesa oinez ibiltzeko hiri aproposa da eta "odesitak" patxadaz mugitzen dira kaleetatik barrena
Potemkin harmailak, hiritik itsasora
Opera eta ballet antzokia
                                                                                                               
Turkian, Ardahan eta Artvin bitarteko mendate-tontorretik gertu (2600m)

Elurra kentzeko makina batek "erreskatatu" egin ninduen argazkia hartu eta gutxira

Ani, antzinako hiriburu armeniarraren hondakinak (gaur egun Turkian, Armeniako muga ondoan)
Diotenez oso hiri handia izan zen, mila eliza eta bat gehiago omen zituen...

Katedrala

Iran-en, Isfahan eta Yazd hirien artean, Khargooshi karabansarai abandonatura hurbiltzen (argazkian: Gabriel Peinado) 

Herri txiki bateko haurrak eta Gabi, Iran-en





                                                                                     




















domingo, 3 de septiembre de 2017

Samarkanda mon amour


"Eta orain eraman itzazu begiak Samarkanda aldera! Ez al da bera lurraren erregina? Haren menpeko dira beste hiriak eta haiek guztiak baino harroagoa da"  Edgar AllanPoe

(Amin Maalouf-en Samarcanda liburutik)













Pasa den urrian Gasteizko lagun bati bidalitako emailaren zatia:

"...orain bai, Pamir mendiak poltsikoratuta eta atzean, hemendik aurrera Uzbekistaneko hiriak eta desertuak omen ditut zain... Dushanben nago, Tajikistaneko hiriburu argi, lasai eta hostotsuan. Ugari ditu parkeak, txukunak, zainduak, iturriak eta urmaelak ez dira haietan falta, kale zabalak ondo gerizpetzen dituzte zuhaitz lerroek , zerua beti urdin... ez da antzematen, hemendik ikusita, URSS zaharreko errepublikarik  pobreenean nagoela. Pamirrak eta pamir errepide ospetsuak... aho zabalik utzi ninduten behin baino gehiagotan. Ederragatik eta baita ospearen neurriagatik ere, ez bainuen espero hainbestekoa izatea inguru urrun horiek gure artean daukaten itzala eta tiradizoa: egunero topatzen nintzen aurrez aurre (gehienak ekialde-mendebalde norabidean doaz, Dushanbetik Osh-era) txirrindulari tropelekin. Ia guztiak europarrak: frantziarrak eta alemanak nagusi alde handiarekin; penintsularren artean euskaldunak txapeldun indiskutible; errusiarrak ere hainbestean; eta normalean "txirrindularitzako munduan" ausente diren nazio batzuetako ordezkariak ere tantoka, esaterako turkiar bat eta lau iraniar. Eta ez biziketazaleak bakarrik, motozaleak eta 4x4ak ere hantxe, erruz. Bazter haiek apartatuak dira, bai, sentipen hori emango dizute behin baino gehiagotan, aurkitu ditut aspaldiko biderik kaskarrenak (Mongoliakoekin lehian), biztanleak, oro har, gutxi dira (Wakhan korridorean izan ezik, han bizi dira, mendi mortuen arteko oasi-herrixketan, Tajikistaneko ismaelitak), alturak handi, Afganistan beldurgarria bertatik bertara izango duzu ehunka kilometroan, hango ume artzainek kasu egingo dizute oihuka ibaiaren bestaldetik ... baina, esaten nuen, apartatuak izanagatik ez dira, inondik inora, ezezagunak. Turismo masiboaren garaian omen gaude eta iritsi da, iritsi zitekeen modu "abentureroan", hona ere.

Uzbekistanera sartuko naiz laster. Urteak dira Samarkanda nire zain dagoela, baina ondo daki honezkero nire berandutzea ez dela maitasun falta. Gero ostera Kazakastanera, Kaspiar itsasoaren ertzean dagoen Aktau hirirantz; eta handik ontziz Azerbaiyanera. Negua pasatzeko toki bat bilatu behar dut eta bi dira buruan darabilzkidan aukerak: Georgia eta Ukrania.

Hasi naiz irakurtzen Sergio Ramirezen "Adiós muchachos" liburua. Emozionatu egiten naiz Nikaraguako kontu zahar horiekin.

Eta uda --beste uda bat-- badoa apurka-apurka azkenerantz.

Izan ongi. Besarkada bat.

jueves, 18 de mayo de 2017

Ulan Bator, Mongolia

Ulan Bator, nomaden hiriburua. Maiatzaren 4an iritsi nintzen hiri honetara eta hemen nago oraindik, Txinako edo Errusiako bisa lortzeko tramiteen sarean erdi harrapatuta (bi herri horiek ditu mugakide Mongoliak, eta batetik ala bestetik pasa beharra daukat aurrera jotzeko). Txinako bisa ukatuta, badirudi azkenean errusiarrek lau eguneko trantsito-bisa emango didatela. Data zehatz batean sartu behar dut Errusiara: ekainaren 14an. Kazakhstan da hurrengo helburua.





Gobi desertuan, Ulan Batorrera heldu baino lehen: hondar-ekaitz ikusgarria.










Txinan barrena iritsi naiz Mongoliara, Yunnan, Sichuan, Gansu, Ningxia eta Inner Mongolia probintziak zeharkatuta. Irudian Shangri-La (Yunnan) eta Litang (Sichuan) bitarteko zatia, 400en bat kilometroko ibilbide menditsua eta eder-ederra (mendaterik altuena 4700 m.), den-dena Tibet historikoaren barruan. Izan ere, kulturaz, jendez eta arkitekturaz zeharo tibetarra da inguru hura. 




Litang-eko monasterioa.

Txinan egin dudan ia bi hilabeteko ibilaldian harrera on-ona egin didate, behin eta berriro, bertakoek (izan txinatarrak --Han etniakoak--, izan tibetarrak edo mongolak). Irudian familia tibetar baten etxea. Kanpatzeko toki bila nenbilela, bertan pasa nuen gaua.









Txinako mongolak. Haiekin pasa nuen beste gau bat. Aitona hil berriari beila egiten ari ziren, baina hura ez zen izan oztopo niri ongi etorri beroa emateko. Gorpua kalean zegoen eta handik ez oso urruti jarri nuen kanpindenda.



Hezuo hirian kanpatzeko toki bila ibili, eta kanpatu beharrik ez: hainbat izarreko hotel batean amaitu nuen eguna, unibertsitateko irakasle batek gonbidatuta. Txinako hiri askotan --ez turistikoetan, maizago-- kanpotarrok ezin dugu ostaturik hartu hotel merkeetan edo maila ertainekoetan. Izar askotxo behar ditu eduki tokiak. Agintarien aginduak dira. 







Ez pentsa, baina, dena esne mamitan bizitzea izan denik! Sichuan probintzian nengoen hor, irudian, pasa den martxoaren amaieran. Elurrak isolatzaile termikoaren lana egin zuen eta nik goxo-goxo egin nuen lo, ohi baino epelago, kanpoan ze giro zegoen ondo sumatu gabe, ekaitza gauez etorri baitzen. Goizean sorpresa hartu nuen. Argitu eta gutxira gizon tibetar bat etorri zen oinez kanpalekuraino. Harri eta zur begiratzen zidan .






Negu giroa, baina aurrera.

Ez dauka itxura onik, ez. Ulan Batorrera iritsi baino lehentxoago arrakala bat ikusi nuen bizikletaren koadroan (16 urte eta 190.000en bat kilometroren ondoren). Hura soldatu nahian arrakala zena zulo bilakatu zen. Bizikleta-fabrika batera eraman behar izan genuen, azkenik, nire burdina zaharra (Ulan Batorreko bizikleta-fabrika bakarrera), eta han, bai, lan itxurosoa egin zuten. Uste dut Gasteizeraino iristeko moduan dagoela orain. 






Eta amaitzeko jolas tixki bat: iragarki horretan lau alfabeto (edo idazkera) eta hiru hizkuntza daude: zein dira alfabetoak eta hizkuntzak, eta zein hizkuntza dago bi alfabeto ezberdinetan idatzia? (pista bat: Txinako Erenhot/Erlian hirian dago irudiko denda hori).



miércoles, 15 de febrero de 2017

Munduan Barrena Bizikletaz

Blog honetan dauden idazki asko, eta berria den banakaren bat edo beste, bildu ditut, agindu bezala, paperezko liburu autoeditatu batean. Pasa den urtarrilean atera zen argitara eta 300 orrialde pasatxo ditu, zuribeltzeko eta koloretako argazkiak, mapak, eta hizkuntza bat baino gehiago barruan (euskara da, hala ere, nagusia).

Ezagunak bazenituen lehendik blog honetako testuak, aldatuxeak aurkituko dituzu orain, zenbaitetan, paperean bistaratzen dituzunean. Aukeraketa-lanaren ondotik, testuen txukuntzeari eta orrazteari --edo osatzeari-- ekin baitiot horren beharra sumatu dudanetan. Bi urte inguruko ahalegina izan da, eta denbora horretan bizikleta --liburuko protagonista nagusietako bat-- ez da geldirik egon. Mexikoko Guadalajara hirian, 2014an, eman zituen lehen urratsak egitasmo honek, eta 2015aren amaierarako burutua zegoen lanaren parterik handiena (Japonian nenbilen orduan). Bangkok-en pasaporte berri baten zain nengoela jakin nuen, orain dela aste gutxi, inprentatik atera zela, eta horren berri ematen ari naizen honetan Laos iparraldeko mendiak --kareharrizko mendi ikusgarriak-- eta oihana ditut inguruan. Batetik bestera, --gurpilen azpian lurra egon den guztietan, behinik behin-- bizikletaz.

Esan bezala liburu autoeditatua da, baina izan dira bide horretan gorabehera batzuk. Autoedizioa izan zen nire lehen aukera eta asmoa hasiera batean, Mexikon nengoela, baina gero gogoa aldatu zitzaidan, eta erabaki nuen eskuizkribua euskal argitaletxeei eskaintzea --batetik autoedizioari ikusten nizkion zailtasunengatik; bestetik, baikorraldi gehiegizko batek hartu ninduelako--. Erantzuna ezezkoa izan zen kasu guztietan, eta, ondorioz, abiapuntura itzuli beharrean aurkitu nintzen. Azkenik autoedizioaren bidea nik espero baino samurragoa eta gozagarriagoa izan da, eta irudipena dut hoberako ere izan dela, azken batean. Emaitza ikusita, esango nuke hari batzuk guztiz lotu eta findu gabe gelditu badira ere (nire erruz goitik behera), txukun eta itxuroso aritu garela oro har. Eskerrak, lehenengo eta behin, Denon Artean taldeko maketatzaileei: haiek eta haien pazientziarik gabe hau guztia ezinezko ametsa izango zen.

Oraingoz liburua salgai dago, 18 euroko prezioan, honako toki hauetan:

-- Gasteizko Bike Station-en.
-- Gasteizko Zapateneo elkartean (Zapateria kalea 93)
-- Gasteizko Txirrinduz bizikletadendan  (Judizmendi hiribidea, 12)
-- Donostiako Hontza liburudendan.
-- Gasteiz, Iruñea, Bilbo eta Donostiako Elkar liburudendetan (otsailaren 17tik aurrera).
-- Postaz (mundu guztira) internet bidezko Paquebote.com liburudendan.

Eskerrik asko blog inprebisible honen jarraitzaile oraindik zaretenoi.

...................................................................................................................

“Munduan Barrena Bizikletaz” es un libro en el que recojo fragmentos de un viaje, un viaje en bicicleta que comenzó el sigo pasado y aún no ha acabado.  300 páginas, con fotografías en blanco y negro y a color, y textos escritos, en su mayoría –-no todos— en euskera. Por sus páginas caminan gentes, paisajes y rincones del mundo que fueron significativos para mí, y que en su momento quisieron encontrar el camino de lo vivido a lo escrito.  Uniéndolo todo una compañera, la que me ha permitido acercarme con lentitud al mundo y encontrar en él un sentido nuevo para la palabra libertad: la bicicleta.

El libro está a la venta de momento (al precio de 18 €) en los siguientes lugares:

--Bike Station de Vitoria-Gasteiz.
--En la librería del colectivo Zapateneo (Zapatería 93, Vitoria-Gasteiz).
--En la tienda de bicis Txirrinduz (Avenida Judizmendi 12, Vitoria-Gasteiz).
--Librería Hontza de Donosti
--Tiendas Elkar de Vitoria, Bilbao, Pamplona y Donosti.
--Por correo (envíos a todo el mundo) en la librería por Internet Paquebote.com.

............................................................................................................

In this book, written mostly in basque language, I have collected stories, reflections and photographs of these years of travelling.

On sale (18€) in the digital bookshop Paquebote.com (shipments worldwide).





domingo, 20 de marzo de 2016

Singapur



Blog hau bertan behera utzia dago, edo ia. Hala da, zikloak daude gauza gehienetan eta bidaiaren gorabeherak idatziz jartzeko asmo honi ere halako negualdi bat iritsi zitzaion aspalditxoan, eta hortik irten gabe dirau. Hemendik aurrera zer izango den ez dakit baina esango nuke hibernazioak luze joko duela oraindik ere. Dena den, hona hemen, labur, orain arteko ibilerak eta aurrerantzeko planak.

2014ko abenduan Asiara etorri nintzen Mexikotik, eta geroztik nago kontinente honetan. Filipinak - Hego Korea - Japonia - Filipinak, horiexek izan dira orian arte bisitatutako herrialdeak, eta horixe ordena. Japonian ia sei hilabete egin nituen eta denbora horretan behetik gora eta goitik behera ibili nituen hango bazterrak (Kyushu, Shikoku, Honshu eta Hokkaido uharteak); aspaldiko lagun batzuei bisita egin nien (Tsuneaki Kurosawa Afrikan luzaroan izandako bidaideari, esaterako) eta berri batzuk topatu nituen bideetan (Eneko txirrindulari gernikarra)... Filipinetan ere hilabete luzeak eman ditut eta uharte handi guztietan izan naiz (salbuespen bakarra Samar izan da) eta txikiagoak diren beste asko eta askotan ere bai (Siquijor izenekoan nagusiki). Eta orain dela laupabost egun Filipinetako Cebu hiritik hegazkin bat hartu eta Singapurrera etorri naiz.

Beste ziklo bati ekingo dio bidaiak ere hemendik aurrera. Izan ere, Singapur honetan mendebaldeko norabidea hartu eta etxera bidean jarriko naiz (Malasia, Tailandia, Myanmar, India, Erdialdeko Asia...), Urrutiko helmuga, beraz, Gasteiz da, eta jainkoak nahi badu (beti daukat gogoan Argentinako euskaldun egoskorra) urtebete edo, errazago, urte eta erdi barru La Unión tabernako terrazan egon ninteke kafe hartzen.

Singapurrera bizikleta gainean, edo bestela, iristen zaretenontzat gomendio txiki bat: Tree in Lodge izeneko ostatua (zuen hezurrentzako atsedena non bilatu ez badakizue, behintzat). Jabeak hemengoak dira, Jon eta Aski, eta egun batzuk igarotzeko toki hoberik eta jende zintzoagorik nekez aurkituko duzue. Kanpindenda nahiago baduzue East Park izenekoan debalde kanpatu daiteke.

Eta azkeneko berria. Datorren udazkenean liburu bat kaleratu nahi nuke. Autoedizio txiki bat izango da eta
Singapur, Marina Bay
blog honetan plazaratutako hainbat testu, eta berriren bat edo beste, bilduko ditut bertan.

Ondo izan.

lunes, 10 de agosto de 2015

200.000 km

Burdinazko bihotza dauka eta gurpil nekaezinak: 165.000 km
ibili ditu munduan barrena eta aurrera doa
Bidaia honek 200.000 km bete zituen aurreko batean: pasa den maitzaren 25eko lehen orduetan, Hego Koreako Seoul eta Busan hiriak lotzen dituen bidegorrian, Gumi hiritik gertu, eman nuen berrehun mila kilometroko marka ezarri zuen pedalkada. Bizikletako kilometro-kontagailuek adierazitakoaren araberako zifra da eta uste dut aski zehatza dela. Hasiera-hasieratik erabili nituen aparatutxo horiek eta egunez egun hartu eta apuntatu izan ditut ibilitako distantziak. Gasteizen ibilitakoa --hara itzuli naizen hiru aldietan-- ez dut kontuan hartzen. Hori ere aintzat hartuz gero beste 10.000 bat km gehitu beharko lirateke.

Zifra borobila eta potoloa da hainbeste urteren eta gurpil-biraren buruan Korean lortutakoa, baina askoz apalagoa batezbestekoaren ikuspuntutik begiratzen bazaio: hain zuzen, berrehun mila horiek borobildu eta zazpi egun geroago, ekainaren 1ean, bizikletaldi hau adin nagusira iritsi eta bere 18. urteurrena bete zuen (Japoniako Nagasaki hirian); 18 urte behar izan ditut, hortaz, kilometro mordoxka hori metatzeko, 30 pasatxo eguneko, batez beste. Ibilalditxo bat baino ez. Bizikletak, azken batean, horretarakoxe daude: ez denbora eta distantziak "hausteko", baizik eta, alderantziz, denbora ez estutzeko, abiadura txikiko plazerraz gozatzeko eta paseoak --bizialdi baten adinako paseo luzeak ere bai-- emateko.

Eta amaitzeko beste datu pare bat. Guztira bi bizikleta izan ditut lagun urte eta distantzia horietan, baina orain naramana  da aipagarriena: Zeelanda Berrian erosi nuen bigarren eskutik 2001. urtean (lehena Txiletik hara eraman ninduen hegalaldian hondatu zuten) eta 165.000 km egin ditugu elkarrekin. Eta bigarren datua: Hegoafrikako hego-puntan nengoen (Agulhas lurmuturraren inguruan) 100.000. kilometroa bete nuenean; 2006. urtearen erdialdean izan zen hori eta gutxi uste nuen orduan egindako hura bikoiztu behar zenik!

martes, 7 de julio de 2015

Japonia

Osakan, Daisukerekin

Kim eta Deguchi
Tira, blog honetako aurreko sarreraz geroztik pasa da denbora, eta denborarekin batera herriak eta lekuak. Filipinetan hainbat hilabete eman nituen uhartetik uhartera jauzi eginez, eta joan den maiatzean jauzi handiagoa egin nuen: Cebu hirian hegazkin bat hartu eta Hego Korean lurreratu nintzen, Seoul hiriburuan. Eta hurrena Japoniaren txanda izan da. Zer kontatua badago baina ez naiz orain horrekin hasiko. Japonian nago, Osaka hirian egun hauetan, eta txirrindulari bat ekarri nahi dut orri hauetara, Daisuke Nakanishi, hamaika urtez, 2010era arte, munduan barrena ibili zen txirrindulari japoniarra. Behin baino gehiagotan entzun nuen haren izena han eta hemen, baina orain ezagutu dugu elkar. Eta Daisukerekin batera, beste bi txirrindulari, Kim eta Deguchi. Kim mekanikaria ere bada eta nire bizikletaren ajeei kontu egin ezezik,  bere etxean 
hartu eta ostatu nau egunotan. Atsegin handia izan da hirurak ezagutzea. Eskerrik asko!

lunes, 26 de enero de 2015

Palawan irla




Nondik nora: El Nido - Busy Bees - Taytay - Calauag - Itanyl - Bagung Bayan - Ilian - Tumarbong -  Mendoza - Roxas - Puerto Princesa - Aboabo - Española - Aboabo - Quezon - Berong - Napsan - Bacungan - Puerto Princesa - Port Barton - Roxas - Taytay - El Nido. Guztira: 1079 kms.



Palawan-eko ipar-ekialdean, Tumarbong herriaren inguruetan. Bide asfaltogabeak eta kostalde apartatu bat.


martes, 29 de julio de 2014

La luna de bórax


Recorriendo una región remota  del altiplano boliviano, cercana al parque nacional Eduardo Avaroa, llegué una tarde del año 2010 a la mina de Capina. El texto siguiente fue escrito en euskera semanas después y lo traduzco ahora al castellano para los amigos de GDL en Bici (publicado el pasado mes de marzo en la revista Ciudad en Bici de Guadalajara, México).

LA LUNA DE BÓRAX

Capina es un conjunto de edificios, todos pequeños, humildes y austeros, que tienen en las paredes el mismo color gris de la tierra que les rodea. Es un campamento de mineros situado en el altiplano frío y seco de Bolivia, a unos 4400 metros de altura. A unos tres o cuatro kilómetros, en dirección al pueblo de Villamar, hay una llanura de sal y allí se dirigen todas las mañanas, a extraer bórax, los aproximadamente 40 mineros que viven y trabajan aquí. Y se dirigen muchos de ellos con picos porque en Capina se practica la llamada “minería tradicional”. El bórax será luego llevado en camiones a las instalaciones de Apacheta, junto a la frontera chilena, y una vez convertido en ácido bórico seguirá su viaje a los puertos chilenos para ser exportado.
Laguna Blanca. Altiplano boliviano.

He llegado a Capina por una brecha arenosa hora y media antes de que oscurezca. Un hombre que está sentado a la solana, tan quieto y a gusto como un gato, no se ha sorprendido mucho –tampoco se ha movido mucho- al verme llegar. “Sí, puedes quedarte aquí a pasar la noche, pero estamos completos, no hay ninguna habitación libre, los únicos lugares que te puedo ofrecer son las duchas y el comedor. Si quieres también puedes cenar y desayunar con nosotros …”. Le he dado las gracias y le  he dicho que pagaré las comidas. “No, no… no te preocupes por eso…”, y se ha vuelto a recostar en la pared, la cara girada hacia el sol de la tarde, los ojos semicerrados, en la misma posición que tenía unos minutos antes.

Hacia las seis, un poco antes de que el sol se ponga, han comenzado a llegar los trabajadores. La mayoría jóvenes pero también algunos que van avanzando en edad. Llevan gorros sobre la cabeza y visten ropas gruesas y gastadas, solamente los rostros de piel oscura y las manos quedan al descubierto. Primero se dirigen a sus pequeños cuartos y luego al comedor, porque los cocineros reparten a esta hora una bebida caliente y pan. La cena (una sopa de verduras) vendrá después, a las siete y media. 

Los mineros entran al comedor, se saludan  y se dirigen a la ventanilla de la cocina. Recogen  la bebida oscura y humeante y se sientan en las mesas. Se escuchan retazos de conversación, murmullos…  pero no hay ruido, el ambiente es  recogido. Más de un minero se me acerca, primero me ofrecen te y pan, luego vienen las preguntas: de dónde vengo, de dónde soy, ¿no me canso haciendo un camino tan largo?, ¿por qué ando así?, ¿qué gano?, ¿estoy haciendo alguna investigación?... . Cuando su curiosidad está satisfecha mis interlocutores se despiden con educación. No es gente huraña o tímida pero tampoco alargan la plática más allá de lo necesario. Uno de ellos quiere saber si es verdad que España está llena de gente y que ya no cabe nadie más. Otro me dice que su hija está en Barcelona, que se fue a estudiar pedagogía con una beca hace once meses y que dentro de cuatro días vuelve a Bolivia. Le gustaría, añade, ir a La Paz a darle la bienvenida pero todavía no sabe si le darán permiso. Barcelona es muy bonita, ha visto las fotos que su hija ha enviado por internet. Se sorprende mucho cuando escucha que yo no conozco esa ciudad.

Yo también intento saciar mi curiosidad. Los mineros son de pueblos diferentes pero la mayoría del departamento de Potosí (en ese departamento está Capina). Trabajan por turnos, pasan 28 días aquí y 14 en casa. La mina es privada, los dueños son belgas. ¿Cuánto ganan? No lo sé y no me atrevo a preguntarlo. Sí que sé que el salario de los maestros y maestras bolivianos es de unos 1200-1800 bolivianos mensuales (138-208 euros).
Altiplano boliviano. Antes de llegar a Capina

He escogido el cuarto de las duchas para dormir. Es pequeño, tiene tres duchas y dos lavabos. El agua caliente es natural, viene de un manantial termal. “¿Y el baño?  ¿Dónde está?- pregunto. “¡La pampa abierta, ese es nuestro baño!”  --me responde uno de los trabajadores. El techo del excusado de Capina es infinito y está adornado con miles de estrellas. Es un lugar muy hermoso. También frío, terriblemente frío. ¿Hasta dónde bajaran hoy las temperaturas? ¿a 15 grados bajo cero? ¿a veinte?. Al volver al cuarto de duchas extiendo la esterilla en el suelo de cemento y me meto al saco de dormir después de ponerme encima todas las ropas que tengo: dos pares de pantalones, dos camisetas, el suéter de lana de alpaca, dos forros polares, el chubasquero, el gorro, los calcetines de lana que me regalaron en Sudáfrica…  me cuesta entrar, estoy tan anudado como una momia, casi no me puedo mover. ¡Ojalá no pase frío, al menos!

A las seis y media los trabajadores toman el desayuno y a las siete se dirigen al salar. El sol todavía no asoma por el borde de la llanura. Yo ya me he levantado también. Salgo del cuarto de duchas y me alejo unas docenas de metros hacia la pampa para orinar. El frío atraviesa todas las capas de ropa que llevo encima y me penetra hasta la médula de los huesos. Las manos me duelen a pesar de los guantes. Veo a los mineros subir en silencio a los camiones. También ellos están cubiertos de arriba abajo, solo se les ven los ojos y los labios.

Entro al comedor. Está vacío pero en la cocina trabajan tres mujeres, hay ollas grandes en los fuegos. Me sacan una jarra llena de leche y una bandeja con panes. “Es leche con sémola, toma toda la que quieras, hay de sobra”, me dice una de las mujeres sonriendo. Le calculo unos 35 años. Parece que tiene ganas de charla, me vuelve a hacer todas las preguntas que ayer respondí a los mineros y algunas más que a ella se le ocurren: hasta cuándo voy a andar así, cuándo volveré a casa, si tengo familia…  “¿y no tienes familia propia? ¿por qué?”.  Decido contestar con una broma. Le digo que estoy buscando mujer, que por eso he venido a Sudamérica. “¡Pues no espere más y llévese una boliviana! -replica riéndose. Ella es de Sucre y tiene un hijo de seis años, me explica a continuación. “Su padre está ahora en España, nos dejó y se fue, creo que encontró otra mujer allí”.  Habla con tranquilidad, no parece muy apenada. “Una tía mía también está allí… hay muchos bolivianos en España, ¿verdad?... pero… España también se llevó mucha plata de aquí…”. Cambia de conversación repentinamente, sin darme tiempo a decir nada, “pero toma, toma tu desayuno antes de que se enfríe…”.
Villamar

Antes de dejar Capina he estado un momento con el responsable de la mina y le he dado las gracias. “No hay por qué, que tenga un buen viaje. El camino pasa entre aquellas montañas, tiene que atravesar el abra y luego todo es bajada hasta Villamar…”

La brecha que conduce a Villamar es apenas un arañazo leve en la tierra, una marca indecisa que pasa junto al salar de Capina y continua recorriendo el altiplano vacío, buscando la barrera gris de unas montañas lejanas. El salar es una mancha de nata extendida en esa tierra inerte. Su superficie no es completamente lisa, tiene pequeñas arrugas y grumos. El color blanco tampoco es puro, se distinguen en él reflejos metálicos y grises. Cerca del borde unos trabajadores están perforando esa nata con picos. Se mueven necesariamente despacio. Ellos también están anudados, envueltos de cabeza a pies en las gruesas ropas de trabajo. Sobre la superficie blanca y vestidos así parecen astronautas.

Por el camino se acerca un jeep con turistas. Van hacia la Laguna Colorada y son seguramente los primeros de hoy, los más madrugadores. Se paran frente a los mineros y bajan las ventanillas. Veo las máquinas de fotos. Solo unos pocos segundos. Luego vuelven a perderse en el camino polvoriento.

El sol trepa poco a poco por el azul frío del cielo, sus rayos son todavía débiles, apenas calientan. Con la bicicleta detenida junto al borde del salar, miro un instante a los astronautas pobres de Bolivia, a los mineros de la luna de bórax. Después hago un gesto de despedida con la mano y yo también me alejo.