Lizarrako konklabea

Lizarrako konklabea

Pasa den asteburuan izarrak eta planetak lerroan jarri ziren eta gertagaitza zena gertatu zen: bide luzeko eta amets handiko 15 nomada -15 lagun, zahar eta berri- bildu ginen Lizarran, nork bere bizikleta ondoan hartuta; tartean bi haur bidaiari: Maia, larunbat hartan bertan 5 urte bete zituena eta Unai, Bolivian jaio eta bere bizialdi ia guztia bidean eman duen ibiltaria (14 hilabete ditu orain). Gertakaria apartekoa eta munta handikoa zenez -ez baita erraza mundu zabalean gora eta behera ibili ohi direnak toki batean batera gertatzea- hitz sendo batekin bataiatu genuen bilkura: Konklabea.

Pasa den ostiraleko goiza (hilak 14) lainotua atera zuen, euri zantzuekin. Gasteizko Adurtza auzoan elkartu eta vasco-navarro trenbide zaharra hartuta -gaur egun bide berdea- ekin genion Lizarrara eramango gintuen 70 kilometroko zidorrari. Bazkari legea Maeztun egin eta iluntzerakoan iritsi ginen Lizarrara. Bidean bi zulaketa, kubierta bat lehertuta eta euri zaparradatxo batzuk izan genituen, hutsaren hurrengoko oztopoak tropel hartan zihoazen erraldoientzat. Larunbata Lizarran kontu-kontari pasa eta igande goizean bizikletetara berriro igo eta itzulbidean jarri ginen. Lainotua zegoen arratsaldea Azazetako mendatea jaisten hasi eta Arabako Lautadako soroak eta herritxoak begietan hartu genituenean. Bista ederra. Lainorik gabeko egunetan Gorbeia, Anboto eta Aizkorri ikusten dira handik, baita Aratz mendia eta Sakanako sarrera ere. Gu, ordea, Gasteiz aldera gindoazen, Lautadako bihotzera. Hantxe zegoen hiria, malenkoniazko gristasun batean bilduta.

Konklabearen arrakasta erabatekoa izan zen. Amaieran ez zen ez ke zuririk ez beltzik atera baizik eta ortzadar koloretsu bat, askotako ametsez, norabidez eta istorioz osatua. Ez genuen azkenean jakin denon kilometroak batuta miloi erdira iristen ote ginen, distantziak desagertu egin zirelako Lizarran. Planeta ibiltariak elkarrengana hurbildu ziren eta orbita gurutzaketa horren arrarotasuna eta edertasuna izango dira denon gogoan iraungo duten markak.

Parte hartzaileak: mundubicyclette familia (Alice, Andoni, Maia eta Unai); Aitor eta Iñigo Cyclotherapyko anaiak; Prudentziotarrak (Ruben eta Aurora); Hondarribiko Natxo Waterwewait; Tolosako Joanes Enbicialsur; Iker eta Sandra Mataukokoak; Luis Markina eta Emi, Burgoseko gonbidatu bereziak eta un servidor, Lontxo Munduanbarrena.

Washington - Montana - Idaho - Oregon - Euskal Herria

 NONDIK NORA: Bellinghan (2012ko abuztuak 18) - EVERETT - Rockport - Winthrop - Tonasket - Sandpoint - Whitefish - Polson - MISSOULA - Salmon - Stanley - BOISE - New Meadows - Council - Enterprise - Walla Walla - Richland - Ellensburg - Leavenworth - EVERETT  (urriak 7). Guztira: 3433 km. -  EUSKAL HERRIA (2012KO urriak 19).

 "On the old highway maps of America, the main routes were red and the back roads were blue. Now even the colors are changing. But in those brevities just before dawn and a little after dusk -times neither day or night- the old roads return to the sky some of its color. Then, in truth, they carry a mysterious cast of blue, and it´s that time when the pull of the blue highway is strongest, when the open road is a beckoning, a strangeness, a place where a man can lose himself." ("Blue Highways" liburutik)

 

MV Kennikott, 116 metroko bidaiari eta auto-ontzia, 2012ko abuztuaren 13garren egunean, udako arratsalde garbi batean, abiatu zen Alaskako Whittier herritxotik eta bost gau eta 1200 itsas milia geroago iritsi zen bere helmugara, Washington estatuko Bellinghan-eko portura. Bost egun eskaseko itsas bidaia Alaska eta British Columbiako kostari hegoalderantz jarraituz, bizikletaz ia hiru hilabeteko ibilaldia izan zena -Kanadako mugatik Alaskako Anchorage hirira- berdintzeko. Aukera gutxi nituen Alaskatik irteteko eta azkenean huraxe hobetsi nuen.

Egun lasaiak izan ziren. Ontziko goiko kubiertan, Solarium izena zuen areto zabalean, jarri genituen kanpindendak eta zabaldu lozakuak bidaiari "pobreok" -kabina eta ohe bat bat ordaintzeko beste ez genuenok- eta, alde horretatik, egun haiek aldaketa gutxi ekarri zieten nire ohiturei: ordurarte bezala kanpatuta eta koltxoneta mehe baten gainean igaro nituen gauak -eta baziren horrenbestez bi hilabete, oso-osorik, ohe baten biguna dastatu gabe- eta otorduak ere neronek prestatzen jarraitu nuen, ez baso eta tundrako kanpaldietan gauero pizten nuen gasolinazko su txikian, baizik eta kafetegiko mikrouhin labe aseptikoa erabiliz. Muga horiek ezartzen zizkien MV Kennikott-ek gure ohitura nomadei. Baina berritasun nagusia itsasoa zen, noski. Bertan zegoen, orain, zapaltzen nuen lurra eta bizikletaren eskulekuari barik  kanpoko kubiertako burdin-hesiari helduta so egiten nion inguruko munduari. Begiratoki horretatik zaintzen nuen Kennikott ontziak Barne Itsasbidea -The Inside Passage- deritzon kanal eta uharte-labirintoetan barrena egiten zuen aurrerapena. Zeru garbiak eta itsaso barea lagun, trabarik gabe gozatu ahal izan nuen kostalde hurbileko baso, mendi eta gailur txurien edertasuna eta baita begiztatu ere, noizik behin, ur urdinetatik ernetzen ziren baleen bizkar ilunak eta ondorengo ur-zorrotada airean. Gauez sehaska handi baten itxura hartzen zuen MV Kennikott-ek: bere kulunka leunarekin hartzen ninduen loak eta halaxe esnatzen goizak.

Bellinghan-era iritsi ginen goiza ere ederra atera zuen, eguzkitsua eta epela. Anari, ontzian ezagutu nuen Zaragozako neskari, eta bere mutilagunari agur esan -Alaskako izokin faktoria batean lanean arituak ziren- eta portuaren inguruko kale atseginetan barruratu nintzen. Jack eta Isa, egun hartan ostatu behar ninduten Warmshowers-eko kideak (1), zain nituen eta haiek bizi ziren auzo aldera jo nuen. Gogoan dut haruntza nindoala gertatu zen zerbait: nire ondotik pasatzean auto baten gidariak abiadura moteldu eta burua leihatilatik aterata oihu egin zidan: "Good luck wherever you go!!"  (zoazen tokira zoazela, ondo ibili!!). Eta besterik gabe, niri ezer esateko betarik eman gabe, aurrera segitu zuen. Estatu Batuak, ustekabez eta kontrastez betetako herria: aldizka hain arrotza eta urruna, aldizka hain ederra eta abegikorra. Bellinghan-eko goizak seinale onak eskainiz ematen zidan ongi etorria.

Jack eta Isa bikote ezin jatorragoa suertatu zen. Jatorriz txinatarrak -cantoneraz eta mandarineraz zekiten- kanadiar nazionalitatea zeukaten eta Estatu Batuetan bizi ziren. Haien etxean bi gau eman eta biharamunean Everett aldera abiatu nintzen, Wall anaiak agurtzera.

(1) Warm Showers: bizikleta -bidaiarioak elkarrekin harremanetan jartzea eta elkarri laguntzea xede duen nazioarteko taldea.
 

ALASKA - AMERIKA

Anchorage (Alaska), 2012ko abuztua

Nondik nora: Dawson – The top of the world highway errepidea – Kanada/Alaskako muga (2012ko uztailak 30) – Tok- Delta Junction – Denali highway errepidea – Anchorage. Guztira: 1220 km.

2012ko abuztuak 2, Tok – Dot Lake, 81 km.

Ia hilabete eta erdi pasa dugu elkarrekin Julienek eta biok eta gaur esan diogu agur elkarri. Hegoaldera abiatu da bera Malin-ekin. Malinekin edo Malinen atzetik hobeto esanda, eta ironia handirik gabe diot, ze neska horren aurretik ibiltzea ezinezkoa da, eta parean joateko ere nahikoa lan. Halako txirrindulari gogorrik ez dut oso aspaldian ikusi, egun bakar batean bete dezake berak, erraz, nik bi egun luzetan ibiltzen dudan distantzia.

Bakarrik berriro. Haizea nire alde eta aldapa gutxi, hori ere berritasuna. Baso boreala, lakuak… betiko paisaia deigarririk gabea. Kanpaleku ona aurkitu dut Dot Lake-ko postetxearen atzean. Iluntzen hasi du gauez, bart ohartu nintzen.

2012ko abuztuak 4, Richardson Highway errepidea, 81 km.

Oso egun lainotua. Aurpegiko haizea, tarteka gogorra. Trafiko gutxi eta arratsaldean euria. Alaska mendikateko gailur txuriak nire aurrean beti. Mendi artean kanpatu dut, euripean, ibaitik gertu.

2012ko abuztuak 5, Denali Highway errepidea, 77 km.

Ederra, espero baino askoz ederragoa, Utah-z geroztik topatu dudan lurrik ikusgarriena, agian. Tundra zabala, bakartia eta amaigabea daukat parean, haren berde infinitua hamaika laku eta aintziraren urdinguneek zipriztintzen dutela. Urrutirantz  ondulatzen da, oztoporik gabe, baina haren muga ez da zeruertza  baizik eta begien ikusmira guztia betetzen duen 180 graduko anfiteatro urrun bat, gailur txuriz eta glaziarrez osatua. Alaskako mendiak (1). Ikuskizun benetan ederra. Arratseko eguzkiak urrezko argi leun batez blaitzen du dena. Ñirñirka ari da tundra, aintzira bakoitzaren barruan eguzki ttipi bat dagoela ematen du.

2012ko abuztuak 9, Parks Highway errepidea, 110 km.

Denali-Mackinley mendia, 6194 m. Alaska.

Sasiarteko nire gordelekutik –nire kanpalekutik- irten naizenean begiak igurtzi behar izan ditut, bigarren aldiz goiz honetan. Ez loaren arrastoak uxatzeko, harriduraz eta mirespenez baizik.  Elur eta izotzezko erraldoi bat ikusi dut nire aurrean, iceberg  bat  goizeko aire garbian ainguraturik. Oihan ilunetik ernetzen da eta jainko baten indarraz goratzen du bere gorputz txuria goi urdinerantz. Zalantzarik ez, galdetu beharrik ez estraineko aldiz ikusi arren: Denali/Mckinley mendia da, Ipar Amerikako altuena. Errepideko 171garren milian nengoen kanpatuta eta aurrera jo dut, hegoalderantz, pozik goizaren eskaintza bikoitzagatik: ezohiko giro garbiagatik eta ustegabeko ikuspen hargatik. Koloso haren gainetik begiak kendu ezinik ibili naiz luzaroan: buru harro eta egoki bat bizkar zabaleko gorputz sendo batean; eskuineko sorbalda – iparraldeko tontorra- pixka bat goratua, ezkerrekoa atsedenean, koskarik gabe. Bakarrik dago, toki honetatik ezerk ez dio itzalik egiten, beste mendirik ez du ageri ondoan. Bera, goi urdina eta oihanaren altzo iluna, besterik ez. Autoak bazterretan gelditzen dira argazkiak egitera. Goiza aurrera, mendi gehiago azaldu dira, gailur ilun eta zorrotz ilada bat, eta alboetan kokatu zaizkio, ezker-eskuin, peoiak bailiran. Lainoak ere etorri dira geroago eta Denali handia apurka-apurka inguratu dute. Eguerdirako guztiz estalita zegoen.

(1) Izan ere,  "Amphitheater Mountains" dute izena mendi horiek eta Denali errepideko Paxson eta Tangle Lakes bitarteko zatian haien bista zabal ederra dago. Denali errepidea 200 km inguruko bide asfaltogabea da, neguan ixten dena. 1971.era arte Denali Parke Nazionalera iristeko bide bakarra izan zen.

..........................................................................................................

¡QUÈ VIVA AMÈRICA! (edo nola ibili nintzen bizitzaren lau puntu kardinalen peskizan eta bidaia horretan ikusi eta ikasi nuena)

 “Està mi casa, donde mis ojos

quieran posarse para soñar,

duermo en el aire, es el deseo

quien me arrebata a otro lugar”

             "Vengo del norte", Luz Casal

“Hala esan zaidan, haizearen boladetan datzala

txorien halabeharra

badirela portua sekula aurkitzen ez duten

ontziak itsasoan”

             B. Atxaga

“Eta zuk nola dakizu nora joan nahi duzun?”, galdetu zidan El Cairon, 2005.aren hasieran, han ezagutu nuen Kanadako txirrindulari batek. Bera ez aurrera ez atzera zebilen ordu hartan, zalantzaz betea. Ez zekien zein bide hartu, nondik nora jo. Libia ikusten zuen mendebaldean, Sudan eta Afrika beltza hegoaldean, Ekialde Hurbileko herriak ere hantxe, gertu…  aukera asko, lurralde asko, zaila zen, nonbait,  erabakia. Nik norabideen kontua aipatu nion. Iparrorratzak eskaintzen dituen lau norabide nagusietatik bat hautatu eta hari jarraitu, horixe egiten nuela nik. Jarraitu gainera azkeneraino, lurra amaitu arte, tartean oztopo gaindiezinik edo zelai goxoagorik azaltzen ez bazen behintzat. Hamaika erabaki egin beharko ziren, bai, gero, unean-unean, hamaika errepide, bide eta zidor daudelako munduko puzzlearen zatiak, handiak eta txikiak, lotuz, eta hamaika direlako bidaiariaren kapritxoak eta halabeharraren aginduak. Haiek arduratuko ziren, apurka-apurka, amaraunean hari bat iruteaz. Ibilian. Baina norabide nagusia funtsezkoa zen, hark ematen zuen iparra. Eta ibileraren amaieran atzera begiratu – amaitu nuen kanadiarrari esaten, seriotasun handiz-  eta konturatuko zara zure norabide nagusi hori ez dela izan mapan egindako lerro zuzen eta garbi bat baizik eta sigi-saga aurreratzen duen bide bihurri eta aldrebestua. Aitzaki bat baino ez delako, azken batean, gidari izango duzun iparrizar hori. Ibiltzeko  erabiliko duzun makulu bat eta ez egiazko helmuga.

El Cairoko hartan hegoaldean zegoen ni gidatzen ninduen iparrizarra eta hari segika nindoan Europako puntaren punta den Iparraldeko Lurmuturraz geroztik. Bi bat urtez eraman ninduen aurrera norabide hark eta ez nuen abandonatu Hegoafrikako Agullas Lurmuturrera iritsi nintzen arte. Kanadiarrari esandakoa bete zen arte. Lurra amaitu zitzaidan arte, alegia.

¡Què viva Amèrica!

2008ko urrian ere, bidaia honen hirugarren atalari hasiera eman eta Caracas-era iritsi nintzenean, hegoan zegoen nire iparra (uruguaiarren pozerako,“que nuestro norte sea el sur” esaten dute-eta haiek). Montevideo ikusten nuen orduan han urrutian, kontinentearen behealdean, eta are urrutiago, are hegoalderago, Patagoniako ordekak. Abiatu nintzen, bada, eta behe hartarainoko bidea ez zen izan, espero bezala, bat ere zuzena. Hegoaldera nindoalakoan ekialdera jo nuen batzuetan eta mendebaldeko deiari ere jarraitu zioten, bestetan, nire urratsek; eta inoiz mapa guztia goikoz behera jarri zitzaidan eta iparra munduak –Uruguaitik kanpokoak- ematen dion ohiko tokian ikusirik, aldapa gorari ekin nion eta atzeraka damurik gabe abiatu. Halako gorabeherak eta zorabioak sufritzen –gozatzen- ditu inora iristeko presa handirik ez duenak. Baina izar bat neukan poltsikoan eta haren bero urruna sumatzen nuen. Iritsi nintzen noizbait Montevideora (2009.aren amaieran, udarekin batera) eta hango plaza eta merkatu zaharretan, hango kale geldi itzaltsuetan eta itsas pasealekuko horizontearen zelatan endredatu zitzaizkidan begiak eta gogoa. Eta iritsi nintzen noizbait ere Patagoniako ordoki hutsetara eta, zinez, iheslariaren zoriona sentitu nuen han, lur eta zeru ezin zabalago eta ezin nereago haietan, ez hegorik ez iparrik, mugarik gabeko mundu oso bat, bide infinitoen ametsa, ihes betearen zorabioa, inora ez doanarentzat, lur propiorik ez duenarentzat, egon al daiteke horizonte ederragorik? Eta noizbait magal handi haren amaiera ere ikusi nuen, muino koskorrak panparen urrutiko ertzean, eta hurrena laku, baso eta gailur bilakatu zen dena nire inguruan. Hantxe, Ande mendien oinetan, eman nion buelta neure iparrizarrari, gida nazazu orain urdin hotzeko zure erresumara esan nion, eraman nazazu Amerikako  iparralde urrunera.

Eta eraman ninduen, ekarri  nau. Hegoamerikako bizkarrezurrera igota lehenik, gailurrik gailur, Kolonbiaraino. Han, Argentina eta Boliviako paramo andinoetan, minerala eta pezoa,  haizea, gatza eta duintasunaren mintzaera isila; han, punako ilunsentian, urre-brontzezko sastrakadiak eta kanpaleku bat. Peruko goi-mendateetan zerua  laztantzen zuten  alturak eta bideak, eta airearen hats mehea; berdearen harrera sakona mendikate luzearen  delta kolonbiarrean . Ekarri nau. Ertamerikako laku, sumendi eta oihanetako hezetasunetan barrena; behinolako iraultzen oihartzunez eta gaurko bizitzaren indarraz mintzo diren kale zahar beti berrietan zehar (han, Nikaragua, nire lehen latinoamerika). Ekarri nau. Bihotzeko Mexiko garden eta ahaztezineraino (Mexiko, bizikletaren amets alderraiari harrera egin zion nire lehen latinoamerika). Mexikoko egunak, aspaldikoak eta arestikoak, nola ahaztu? Nola ahaztu denbora zaharraren orein-ibilkera, gaztetasun harritu hura? Nola ahaztu denbora berriaren argia, itzuleraren transparentzia?

Lleguè a San Cristobal de las Casas y me encantò, habia alli una luz y una claridad especial, y la gente con la que me tocò compartir aquellos dias tambien la tenia. Venia ademas de un periodo de lluvias y cielos oscuros en Amèrica Central. Pero fue cuando me reencontrè con aquel Pacifico que ya habíamos recorrido en el año 87, cuando me reencontrè con aquella costa transparente, suave y solitaria (asi recuerdo al tramo que va desde Salina Cruz a Huatulco, el que màs me conmoviò), cuando se despejaron  mis dudas… Esa luz de la costa, esa luz de San Cristobal y de Managua en el 86, y de otros muchos sitios …es una luz especial, una luz que aparece y desaparece, que a veces solo se presiente. Una luz que no solo la tienen los lugares... Es la  luz que nos recuerda porquè caminamos. La que el venezolano Eugenio Montejo describe en su poema  Manoa. …

Mexiko, Latinoamerikako azken geltokia, hizkuntzaren azken babeslekua, sutondoa, herrimina. Hurrena, Muga Handia. Ez dago Amerika guztian antzekorik,  urruntzaileagorik, bereizgarriagorik. Kontinentearen bularra distantziazko haizkorakada batek erdibiturik, bi ertz itsu elkarri begira, zubi gutxiko leize zahar bat, bi Amerikak (zorionez han ere, hemen bezala, mugalari onak daude). Handik gora, aurrerantzean, AMERIKA, hizki larriz idazten dena, izen hori merezi duen bakarra, kontinente guztiak adina, eta askoz gehiago, balio duena.  Handik behera, aurrerantzean, azpiamerika bat, “subamerica”, muga bakarreko eta  forma eta eduki zehatzik gabeko multzo ilun, pobre eta kaotiko bat.

AMERIKA horretan, honetan, deserriraturik, arrozturik, etxegabeturik. Eta AMERIKA horretan, honetan, berriro buhame, iheslari, aske, etxean.  Ubi bene, ibi patria. Ongi sentitzen garen tokian, hantxe daukagu aberria, hantxe aterpea. Beste zerik gabe. Aintzinakoen egiak. Gure uharteak. Utah hegoaldeko bakardade okreak. Montanako  mendi-zelaiak. Urdin leuneko udaberria, Missoulan. Jende zintzoen lagunartea. Ibi patria. Aberria, etxe berria. Your land, my land. Atezuan. Leizeari desafio eginez. Amerika harro hanpatuaren ertzetik Amerika prestuaren ertzera, arranoaren hatzaparretatik herritarren elkartasunera, joan-etorri etengabean, mugalari hor ere, edo orekari, (nire) bi ertz horiek lotzen dituen sokako orekari. Halamoduzkoa. Dorpe samarra.

Kanada ondoren. Arranoaren auzokide europartua, frantsesez ere dakiena, osasun sistema zibilizatua daukana. Cow Boyrik ez han, private property, keep out, keep away, stay out, no trespassing…  mehatxuzko ohar lehen non-nahikoek ageririk ez. Burges zuriak, burges otzanak, nonbait, kanadiarrak. Familiarragoa dena, aspergarriagoa ere bai. Eta basoak, eta mendiak, lakuak, elurra, lanbroa, euria, hartzak… eta gero eta gorago, eta nire iparrizarretik gero eta gertuago. Gida nazazu urdin hotzeko zure erresumara, esan nion. Eta hemen nago, izotzaren udako lorategietan, lurraren amaiera ilunperik gabekoan. Beste amaiera bat. Zenbat honezkero?

Orain dela aste gutxi Artikoko tundra zeharkatu eta Kanadako Inuvik herrira heldu nintzen, Ozeano Artikoaren ia parera. Patagoniaz geroztik ekarri nauen ipar norabidearen amaiera izan zen, bi urte luzeko ibiliaren ipar muturra. Handik mendebaldera egin nuen hurrena, Alaskara, Tok, Denali highway errepidea, Anchorage. Eta lerro hauek Anchorage hiritik Seattle-era naraman ontzian idazten ari naiz, Alaskako uretan oraindik, oker ez banago. Bost eguneko nabigazioa, poltsa bat bete urre kareletik behera eta milaka kilometro hegoalderantz.

Iparra galduta nora orain? Bizitzaren puntu kardinalek zer diote? Aitzaki berria aurkitu beharko dute. Eta badirudi aurkitua dutela dagoeneko. Winnipeg du izena eta ekialdean dago. Winnipeg, Kanadako hiria. Norvegia eta Finlandiako baso-gauetan, 2004. urtean, kanpindendan eta kandela baten argitara (iraupen luzeko diodo-linternek erromantizismo  horrekin amaitu dute ) entzun nuen izen hori lehenengo aldiz. Indiano aberastu baten paperezko ezpainetan, entzun. Gogoan izkutatu zen eta orain hasi zait deika. Norabide batek ez du gehiago behar. Bidaiari bat pozik egon liteke horrenbestez. Behin-behineko norabidea izango da, izatekotan. Urriak elurra eta hotza omen dakartza inguru haietara. Sutondo bat bilatu behar negurako. Aterpe goxo bat. Bihotza izoztu ez dadin. Eta horizonteak aztertzen, horizonteak laztantzen,  jarraitu dezan. Ipar (Izar) berri baten bila.

2012ko abuztuaren 16an

Alaskako uretan, MV Kennicott ontzian.

Inuvik - Kanada (III)

Inuvik-erantz. Dempster Highway. Kanada, 2012

NONDIK NORA: Whitehorse (2012ko uztailak 6) - Dawson - Dempster Highway - Inuvik (uztailak 22). GUZTIRA: 1368 km.

Inuvik non dagoen?? Ondo, horra hor hona iristeko jarraibideak: hartu Ipar Amerikako mapa bat, bilatu Alaska eta Kanada arteko muga, jarri behatza muga horretan eta eraman gora poliki Ozeano Artikoraino; orain mugitu behatza zentimetro bat eskuinetara kostaldeari jarraituz.... HORTXE!!! Hortxe bertan dago Inuvik eta hortxe bertan nago ni une honetan.

Inuvik ("gizonaren tokia") McKenzie ibaiaren deltan dago, Ozeano Artikotik 100 bat km hegoaldera eta Zirkulu Polar Artikotik 200 km iparraldera. 3500 biztanle inguruko herria da, kanpoko itxurari dakokionez bereizgarri eta grazia apartekorik gabea, Kanadako bataz bestekoa baino pobreagoa, inondik ere. Kale nagusi bat dago eta bertan bi supermerkatu (garesti-garestiak), denda txiki batzuk, "igloo" tankerako eliza katolikoa, biblioteka publikoa eta eraikin publiko handiagoren bat edo beste. Uda betea da eta horrek esan nahi du eguraldia epela dela, 24 orduko argia dagoela eta urte sasoi honetan iristen diren turista banakak dabiltzala kaleetan. Eta guzti horrekin ere lasaitasuna erabatekoa da kale horietan, ia hilik dirudite. Negua nolakoa izango ote den hemen... pentsatze hutsak tristura ematen du. Inglesa da hemengo hizkuntza nagusia edo ia bakarra. Datu garrantzitsua da kontuan hartuta biztanleriaren erdia baino gehiago Inuvialuit (inuiten talde bat) eta Gwich`in talde etnikoek osatzen dutela. Baina uste dut askoz errazagoa dela tagaloa entzutea Inuvik-en inguru hauetako jatorrizko hizkuntza bat baino (lagun batek esanda jakin dut "anorak" eta "kayak" hitzak Inuiten hizkuntzatik mailegatu ditugula. Eta "tundra" samieratik)

Errepidearen amaiera da hau, kontinenteko ipar-muturra niretzat, Amerikako amets zahar beti berrituaren -eta beti ederraren- azken txanpa. Alaskara noa hurrena eta han badago Inuvik baino iparralderago dagoen eta bertara iristeko bidea daukan petrolio-herri bat, Deadhorse (edo Prudhoe Bay). Izenaren erromantizismoa gorabehera, ez dut uste bertara hurbilduko naizenik. Ez bideak ez helmugak ez omen dute berez merezimendu handirik. Edo hobeto esanda merezimendu bakarra dute: kontinenteko tokirik iparraldekoena izatea. Domina polita da, ez dut ukatuko, baina ez dut jantziko.

Inuvik-era iristeko bidea, ordea, bai, polita izan da, Kanadak eskaini didan ederrena. 700 kilometro inguruko bide asfaltogabe eta bakarti hori baso boreal eta tundrako paisaia zabal eta bikainetan barrena doa aurrera, mendi eta mendi-hegi borobildu eta soilduen artetik batzuetan eta Mackenzie ibai-deltaren lautada zingiratsuak zeharkatuz azken partean. Hainbat mendate txiki igo behar dira eta Zirkulu Polar Artikoko marra igaro, 405garren kilometroan. Ederra. Ez hainbeste baso boreala (aspertu gara honezkero alde batera eta bestera okertzen diren itxura ziztrineko zuhaitz "mozkortiak" ikusten) baina bai tundra huts eta amaigabeko zabaltasun berria. Kontuan hartu behar da Kanada guztiak izan duela niretzat halako itxitura baten antza, zuhaitzez, basoz eta lainoz egindako itxitura egunerokoa eta ia klaustrofobikoa. Hemengo tundrak arnasa eman dit. Patagoniako eremuak ere ekarri dizkit gogora eta Mongoliakoekin amets eginarazi. Animaliak ere ikusi ditugu, oso gertu. Ez kariburik zoritxarrez, baina bai azeriak, artikoko kattagorriak eta grizzly hartzak.
..........................................................................................................

"KIRATSA DARIE GIZAKIEI!", pentsatu zuen, nonbait, 50 metro eskaxera errepide bazterreko gain txiki batetik guri begira zegoen piztiak. Grizzly hartz bat zen, bi metro eta gehiagoko erraldoi iletsu eta buruhandi bat, eta atzeko hanken gainean zutik jarrita zegoen, gure aldera begira, gure usaina aditzen. Jakin nahi zuen nortzuk ginen, nor ziren bere eremuan sartu berriak ziren izaki arrotz haiek. Horretarako zutitzen dira hartzak. 

Yukon eta Northwest Territories probintzien arteko mugara hurbiltzen ari ginen arratsalde hartan eta Julianekin hizketan nindoan ni, lasai asko. Patagoniako ordokiak, Mongoliako estepak, inguruko tundraren zabaltasun berria... tokirik toki hegan zihoan gure hizpidea, muga guztien gainetik, baina ustegabeko agerpen hark hatsa jan zidan eta alturetatik ziplo jeitsiarazi. Bizikletaren gurpilak lurrari josita gelditu zitzaizkidan. "Look!! Look!!", esan nion lagunari. Ondorengoa oso azkar gertatu zen. Hartzak lurrera bihurtu zituen aurreko hankak, buelta eman, ipurdia erakutsi eta ihesari eman zion. Arrapaladan. Infernuko usaina aditu balu bezala. Korri eta korri egin zuen eman ahal guztian eta minutu oso batez ez zen gelditu. Ez dira hartzak korrikalari makalak, gero! Guk harrituta ikusten genuen nola alde egiten zuen, nola urruntzen zen  tundrako lautada zabal, berde, eder hartan. Gero eta urrunago, gero eta txikiago. Azkenean, puntu marroi nimiño bat baino ikusi ez genuenean gelditu egin zen eta hara eta hona patxadaz hasi. Orain bai, bere-berea zen erresuma hura, han ez zion inork enbarazurik egingo.

Hartz puxka hura hantxe, tente gure aurrean, gure usaina hartzen... Instant ziragarria izan zen, begietan eta oroimenean betirako grabatuta gelditzen diren horietakoa. Eta gero korrikaldi hura... benetan izutu genuen pizti gixajoa!! "Kiratsa darie gizakiei", pentsatuko zuen. Eta ez da harritzekoa. Uste dut edozeinek pentsatuko zuela hori egun haietan gurekin topo eginez gero. Izan ere, dutxa aukera handirik ez dago Artikoko bideetan...

Salvador Rodriguez, "un viajero de cuento"

Reivindico el espejismo
de intentar ser uno mismo,
ese viaje hacia la nada
que consiste en la certeza
de encontrar en tu mirada
la belleza…

Luis Eduardo Aute


El 24 de enero de 2006 Salvador Rodríguez  se subió a una bicicleta, colocó sobre ella un hatillo viejo y remendado, agarró una pluma y un cuaderno en blanco -de esos sin páginas numeradas ni renglones guiados- y sin mucho aspaviento se echó al camino. Empezó a fantasear y a viajar. O a querer vivir lo fantaseado. Empezó a contarse un cuento. “Camino y ganas de andar, sin prisa y lo que venga por delante. Así se escribe una buena historia”, pienso que pensó  Salvador Rodríguez.

Yo conocí a Salva a finales del 2006, no en Granada ni en Vitoria, ni en cualquier otro lugar principal del planeta, sino en la ciudad de Point Noire, República del Congo, que es donde se encuentran habitualmente los viajeros con solera (en los alrededores de aquel rincòn casi inverosímil ahora –escribo estas líneas a un paso del Océano Ártico- conocí a otros cuatro vagabundos de la bicicleta: un australiano, Dean Fiore; un catalán, Josep y una pareja catalano-alemana, Olga y Christian).  Agradezco al camino el regalo de aquel primer encuentro y a Miguel Angel Olaverri, sacerdote navarro, el techo que lo cobijò. Aunque tengo que reconocer que aquel andaluz de aspecto despistado y decidido me preocupó un poco entonces. No tanto él en realidad, sino el ruinoso estado del pedazo de hierro que hasta allí lo había llevado.  Sentí ganas de llorar pero me faltó la confianza. Porque Salva es así: sensible, atento  y cuidadoso  con países, personas y palabras y en la misma medida olvidadizo y confiado al azar en lo que al cuidado de su màquina, esa compañera fundamental, se refiere. Un desastre, vamos.“Mientras-no-se caiga-mientras-no-se-parta-no-se-toca”, es todo lo que dice su libro de mecánica y mantenimiento. Por fortuna para él, y para todos  nosotros, las bicicletas son también así: màquinas nobles, tan sólidas y robustas como los sueños que transportan y tan fieles a ellos que a veces hasta cuesta creerlo.

Cuando el destino –el camino- nos juntó por segunda vez (hace unos meses, en la ciudad mexicana de Guadalajara) Salva seguía pedaleando. De hecho aún no había regresado a Granada (y ya iban seis años) y llevaba rodados más de 100.000 kms por los senderos del mundo. Me alegré de verlo, claro, y ahora sí, no me contuve y lloré desconsoladamente al ver tambièn de nuevo aquella  maltratada y heroica bicicleta. No de preocupación esta vez (era un misterio cómo, pero estaba ya más que claro que Salva sabia arreglárselas con su escueto libro de mecánica) sino de pura pena.  Aparte de eso las cuatro semanas que pasamos juntos en Guadalajara las recuerdo llenas de luz. Creo que es la mejor descripción de aquellos días de bullicio, broma y camaradería: días luminosos, de los que no abundan tanto. Para ser justos el mérito hay que repartirlo: sin la cercanía y el optimismo de aquel grupo de duendes mexicanos que nos rodeaba – los amigos del GDL, Guadalajara en Bici- nada hubiera sido igual. Ellos resumen bien cómo es la gente de aquel pais. Una palabra basta: extraordinaria. 

Desde el año 2006 Salva escribe un cuento. Cuento  vagabundo, zigzagueante, improvisado. Rastro de vida y de ganas de vivir. Rastro valiente, que no rehúye los caminos incómodos, difíciles o poco transitados:  el cruce de Kenia a Etiopia por una de las fronteras más remotas del continente ( el rio Omorate, al oeste del lago Turkana), su recorrido por Afganistán o la travesía invernal de Siberia (octubre, noviembre y diciembre del 2010) son buena prueba de ello.

Viajero, contacuentos, soñador y creador de sueños. Asi lo conocí y así continua sin duda. Ahora está escribiendo el capítulo americano. Dicen que lo han visto recientemente entre lagos y volcanes. Que pasea por las ruinas eternas de una gran ciudad. Que recorre calles siempre pobres y ardientes, calles pobladas de ecos de terremotos y revoluciones. Las viejas calles siempre nuevas, la siempre vida y su terca esperanza. ¡Qué privilegio ser testigo y protagonista de esas calles! (¿cómo será el cuento americano, Salva? Estoy deseando leerlo).  Si se lo encuentran trátenlo con cariño y ofrézcanle posada y vino. Y siéntanse afortunados. Un viaje de cuento se les está acercando.

 Por cierto, casi se me olvida… la primera parte de ese cuento, los 800 días que duró su recorrido por África, están ahora publicados en forma de libro. Estoy seguro de que algún día, cercano espero, ese libro comenzará a desvelarme algunas de las preguntas que aún sigo haciéndome sobre Salva y su viaje. Sobre Salva y sus historias. Y algunas de las preguntas que aún sigo haciéndome sobre África. El libro es una autoedición y si estáis interesados aquí van los detalles:

África. Un viaje de cuento [La vuelta al mundo en bicicleta] Salva Rodríguez Autoedición, 2012  (www.paquebote.com)

Enlace al libro

http://www.paquebote.com/9788461577477/

Enlace a la reseña del libro.

http://www.paquebote.com/verboletin.php?dia=22&mes=04&ano=2012

Inuvik, Canada.

24 de julio de 2012

Kanada (II)

NONDIK NORA: Kispiox valley (2012ko ekainak 19) -  Mitten Forest Service Road - Stewart/Cassiar Highway - Alaska Highway - Whitehorse (uztailak 1). GUZTIRA: 1194 km.

Whitehorse -Kanadako Yukon probintziako hiriburua- 25.000 biztanle inguruko hiri lasaia da, baita euritsua eta lainoz betea ere bertan egokitu garen egun hauetan. Oso iparraldean gaude eta esan daiteke gaurik ez duela, inguru hauetan, udako sasoiak, ez gau beltzik behinik behin. Ilunduko du pixka bat 12ak inguruan baina belztu gabe, eta handik oso ordu gutxitara argia nagusituko da berriro egunaz (gauaz, hobeto esanda).

Bidez iparralderantz jarraituz gero, eta Kanadatik irten gabe, Inuvik-era helduko zara. Inuvik Ozeano Artikoaren ondoan dago eta Zirkulu Polar Artikotik 200 km iparraldera. Oker ez banago Kanadako herririk iparraldekoena da (bai errepide bat urte guztian zabalik daukana) eta hara iristeko 1200 km inguruko bidea ibili beharko dugu Julianek eta biok Whitehorse-tik abiatzen garenean (asfaltogabeak azken 700 inguru) . Julian Suitzako txirrindularia da eta Argentinatik dator (www.crazyguyonabike.com/doc/voodoo). Orain hamar edo hamabi egun elkartu ginen Stewart Highway errepidearen hasieran eta geroztik elkarrekin gabiltza. Bederatzi hilabete darama bidean eta mutil lasaia, zentzuduna eta azkarra da. Bidaide ona eta pertsona hobea. Bera bezalakoekin gatazka eta injustizia gutxi izango genuke munduan.

Badaude hemen txirrindulari gehiago eta haiek ere aipatu nahi ditut. Asturiasko Alvaro Neil txirrindulari-malabarista-mago-pailazo ezaguna da lehena (http://www.biciclown.com/). 2005az geroztik darabil munduan barrena bere ikuskizuna eta bere bidaia. Alvaro 2006an topatu nuen Mozambiken eta zera, pedalei eman eta eman ibili eta gero -kontrako norabideetan beti- elkarren ondora ekarri gaitu munduak berriro. Espero zitekeena da. Beste kontinente batean eta atzekoz aurrera jarrita gaude, ordea, oraingoan: 2006an bera iparraldera begira zihoan eta nik hegoaldearekin egiten nuen amets; alderantziz egokitu zaizkigu bideak oraingo honetan, iparraldera noa ni eta Alaskatik hegoalderantz dator bera. Maiatzaren amaieran heldu zen Alvaro hegazkinez Alaskako Anchorage hirira eta esan didanez hozkirri samarra sumatu zuen bertako giroa. Ez da oso harrigarria kontuan hartzen bada sei ordu lehenago Hawain zegoela. “Bi ezkero baietz hiru!”, omen da esaera eta bete dadila espero dugu biok eta gainera hurrengoan norabide berean egokitu gaitzala munduak. Hitzordu bat jarrita daukagu dagoeneko: 2013an Mexikoko Guadalajara hirian afaldu nahi dugu elkarrekin.

Beste txirrindularia Che Pablo Garcia argentinarra da (http://www.pedaleandoelglobo.com/). Egun batean mundua ikusi nahi zuela erabaki eta bizikleta batera igo zen. 11 urte darama  harrezkero handik  jaitsi gabe. Ez da bidaiari arrunta, ez horixe. Arrazoi askorengatik. Esate baterako, gauza jakina da txirrindulariok jende trauskila garela, dotorezia eta aristokrazia gutxikoak eta are sos gutxiagokoak. Jauregietako alfonbrak gutxitan zapaltzen ditugu. Zeinek pasa du gure artean gau bakar bat bost izarreko hotel batean? Oso gutxik, nik uste. Eta ez gau bat baizik eta mordoxka bat, han eta hemen? Pablo Garciak bakarrik, ez dago beste inor. Beti zentimo bat ordaindu gabe, jakina (ez niri galdetu sekretua). “Egun batian pobre, beste baten jauna” ibiltzea zer den ondotxo daki berak, gure bardoak baino are hobeto, apika. Artisten patua, nonbait. Txapela kentzeko moduko bidaiaria eta persona.

Hainbeste jende tintontzian, hainbeste gertaera eta toki aipatu gabe! Horixe gertatzen zait blog honekin. Baina presaka eta arnaska bada ere beste bi lagun aurkeztu nahi dizkizuet. Bidaiak eta ipuinak gustoko dituzue? Badago norbait bi arlo horiek inork baino hobeto uztartzen eta gozatzen dituena: Granadako Salvador Rodriguez dugu artista hori, "un viajero de cuento" ezizenez, bidaiari, poeta eta ipuin kontalari puntakoa (http://www.unviajedecuento.weebly.com/). Salvak 2006ean erabaki zuen sasoia iritsia zela eta aspalditxotik buruan zerabilen narrazioari hasiera eman behar ziola. Pentsatu eta egin, luma eta bizikleta hartu eta.... "un viaje de cuento" idazteari ekin zion. Kontakizunak  Kongoko Point Noire hirira eraman zuen eta han aurkitu nuen nik 2006aren amaiera aldean. Esan behar dut lumarekin txukuna bezain zabarra dela Salva bizikletarekin. Barka bekit hain garbi eta gordin azaltzea gauzak baina halaxe da, egiak ez du hemen itzulingururik ametitzen. "Puskatu-arte-usteldu-arte-ez-da-konpondu-behar", horixe da bere mekanika-liburuan idatzita dagoen guztia. Kongon, bi gurpileko bere tresna noble haren egoera tamalgarria ikusi nuenean ia negarrari eman nion. Eta pasa den urtarrilean Mexikoko Guadalajara hirian bideak berriro elkartu gintuenean, ezin izan nien malkoei eutsi. Sei urte joanak ziren, 100.000 km baino gehiago ibiliak zituen Salvak munduko bazterretan, eta bizikleta gaixo haren piurak bihotza puskatu zidan. Ordubete inguru behar izan zuten Guadalajara en Bici taldeko lagunek (haien egoitzan nengoen ostatuta) nire negar eta zotin lazgarriak kontsolatzen eta ulertzen hasteko. Benetan, uste dut animaliekin gertatzen den bezala zigorra merezi dutela bizikletei tratu txar edo axolagabeak ematen dizkieten bihozgabeek ere. Lau aste eman genuen elkarrekin Salvak eta biok Guadalajaran eta tira, onartu behar dut ahalegintxoa egin zuela bidaiari ipuinzaleak eta bere bizikletaren ajeei (aje ugari eta larriei) kontu pixka bat egin ziela denbora hartan. Gainerako zereginek uzten zizkioten tarte libre laburretan egin zuen hori. Guadalajarako neskak maitemintzea eta bere ipuinak idazten jarraitzea izan ziren, hurrenez hurreneko garrantzian, beste zeregin horiek. Haietan bai saiatu zela gogoz eta arrakastaz.

Eta aipatu nahi dudan azken txirrindularia ez da bat baizik eta talde oso bat. Guadalajara en Bici du izena talde horrek (http://www.gdlenbici.org/) eta bera osatzen duten kideez (lagunak, honezkero) zer esan nezake? Esango dut ondo islatzen eta laburbiltzen dutela Mexikoko jendea nolakoa den. Hitz bakar bat aski da: zoragarria.

Kanada (I)

NONDIK NORA: PORT OF CHIEF MOUNTAIN (Estatu Batuak/Kanadako muga, 2012ko maiatazk 22) - Pincher Creek - High River - Okotoks - Banff - Jasper - Prince George - Smithers - Hazelton - Kispiox (2012ko ekainak 18). GUZTIRA: 1625 km.

Baso amaigabeak, monotonia berdea, mendiak eta lakuak, lanbroa, elurra goiko maldetan eta gailurretan, ur iluneko ibai handiak basoak alderik alde erdibitzen dituztenak, hartzak, euria, zeru lainotuak, eltxoak ere erruz eta non-nahi azken egunotan... holako giro eta paisaietan barrena noa apurka-apurka iparralderantz, Alaskarantz. Egun euritsu eta ilunenetan, zeru lainotuek zuhaitz adaburuak ia ikutzen dituztenean eta elurra gailurretan ezezik ondoko maldetan ere ageri denean, zerbait kuzkurtzen da nire barruan, aterpe bila bezala: iruditzen zait orduan egiatan noala lurraren amaierarantz eta hurbiltzen ari zaidan toki hura arrotza eta babesgabea dela, horizonterik eta itzulbiderik gabeko lurralde gogor bat.

Ithaca

When you set out for Ithaka
ask that your way be long,
full of adventure, full of instruction.
The Laistrygonians and the Cyclops,
angry Poseidon - do not fear them:
such as these you will never find
as long as your thought is lofty, as long as a rare
emotion touch your spirit and your body.
The Laistrygonians and the Cyclops,
angry Poseidon - you will not meet them
unless you carry them in your soul,
unless your soul raise them up before you.

Ask that your way be long.
At many a Summer dawn to enter
with what gratitude, what joy -
ports seen for the first time;
to stop at Phoenician trading centres,
and to buy good merchandise,
mother of pearl and coral, amber and ebony,
and sensuous perfumes of every kind,
sensuous perfumes as lavishly as you can;
to visit many Egyptian cities,
to gather stores of knowledge from the learned.

Have Ithaka always in your mind.
Your arrival there is what you are destined for.
But don't in the least hurry the journey.
Better it last for years,
so that when you reach the island you are old,
rich with all you have gained on the way,
not expecting Ithaka to give you wealth.
Ithaka gave you a splendid journey.
Without her you would not have set out.
She hasn't anything else to give you.

And if you find her poor, Ithaka hasn't deceived you.
So wise you have become, of such experience,
that already you'll have understood what these Ithakas mean.

Constantine P. Cavafy
(translated by Edmund Keeley and Philip Sherrard)